İsrail ve İran’ın saldırı tehditlerini artırması üzerine, dünya liderleri daha geniş çaplı bir yangın korkusuyla itidal vurgusu yapıyor.
HABER MERKEZİ
Dünya liderleri ve üst düzey yetkililer, iki düşmanın yoğun saldırılarını ikinci güne taşırken, hem İsrail hem de İran’ı topyekün savaşın eşiğinden geri adım atmaya çağırdı .
Başbakan Binyamin Netanyahu, Cumartesi günü yaptığı açıklamada, İsrail’in İran altyapısına yönelik saldırılarının nükleer programını yıllarca geriye götürdüğünü iddia etti ancak herhangi bir kanıt sunmadı. Ancak küresel çaptaki itidal çağrılarını da reddetti.
“Ayetullah rejiminin her noktasını ve her hedefini vuracağız. Şu ana kadar hissettikleri, önümüzdeki günlerde kendilerine verilecek olanlarla kıyaslanamaz.” dedi.
İsrail ordusu, Cuma günü düzenlediği ani saldırıda 200’den fazla askeri ve nükleer tesisi hedef aldı, İran ordusunun üst düzey komutanlarını, bilim insanlarını ve diğer üst düzey yetkilileri öldürdü.
İran’ın güçlü misillemesi Cuma gecesi ve Cumartesi gecesi İsrail’in övgüye değer füze savunmasını deldi ve hava saldırısı sirenleri İsrail’de duyuldu. En az dört kişi öldü, İsrail ordusu İran’ın dört dalgada yaklaşık 200 balistik füze ateşlediğini söyledi.
Gerilimin tırmanması üzerine dünya liderleri, olası bir bölgesel savaştan endişe ederek İranlı ve İsrailli üst düzey yetkililerle görüşmeye başladı.
İşte bazı ülkelerin açıklamaları:
ABD/Rusya
ABD Başkanı Donald Trump, Rus mevkidaşı Vladimir Putin ile Orta Doğu ve Ukrayna’daki çatışmalar hakkında konuştuğunu söyledi. Trump, sosyal medyada paylaştığı bir gönderide, “Benim gibi o da İsrail-İran savaşının sona ermesi gerektiğini düşünüyor, ben de ona kendi savaşının da sona ermesi gerektiğini açıkladım” diye yazdı.
Daha önce, Kremlin’in üst düzey yardımcısı Yuri Ushakov gazetecilere Putin’in Trump ile görüştüğünü ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarını kınadığını söyledi. Putin “Orta Doğu’daki tüm durum için öngörülemeyen sonuçları olacak olası bir çatışma tırmanışı konusunda ciddi endişelerini dile getirdi” dedi Ushakov,
Ushakov’a göre Trump, Ortadoğu’daki mevcut olayları “çok endişe verici” olarak nitelendirdi.
Uşakov, iki liderin İran’ın nükleer programıyla ilgili müzakerelere geri dönülmesini dışlamadığını söyledi.
Türkiye
Türkiye cumhurbaşkanlığından yapılan açıklamaya göre Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, İran cumhurbaşkanına İsrail’in “tüm bölgeyi ateşe sürüklemeyi” düşündüğünü söyledi. Erdoğan ayrıca Pezeshkian’a İsrail’in saldırılarının Gazze’deki soykırımdan dikkati başka yöne çekmeyi amaçladığını söyledi.
Erdoğan, Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman’a İsrail’in “durdurulması gerektiğini” ve onu “bölgedeki istikrar ve güvenliğe yönelik ana tehdit” olarak adlandırdığını söyledi. İran’ın nükleer programı meselesinin “sadece müzakereler yoluyla çözülebileceğini” ekledi. Türk lider ayrıca Ürdün Kralı II. Abdullah ve Mısır Cumhurbaşkanı Abdülfettah el-Sisi ile görüştü.
Benzer şekilde Erdoğan da Trump’la yaptığı telefon görüşmesinde, nükleer müzakerelerin ihtilafı çözmenin tek yolu olduğunu düşündüğünü söyledi.
Erdoğan’ın Trump’a, Türkiye’nin Washington’ın çatışmaların çözümü için nükleer müzakerelerin devam etmesi gerektiği görüşünü desteklediğini ve Ankara’nın kontrolsüz bir tırmanışın önlenmesine yardımcı olmaya hazır olduğunu söylediği bildirildi.
Çin
Dışişleri Bakanı Wang Yi, İranlı ve İsrailli mevkidaşlarıyla yaptığı görüşmede, Pekin’in Tahran’a desteğini açıkça dile getirdi.
Dışişleri Bakanlığı’ndan yapılan açıklamaya göre, Wang, İran Dışişleri Bakanı Abbas Araghchi’ye, Pekin’in “İran’ın ulusal egemenliğini koruması, meşru hak ve çıkarlarını savunması ve halkının güvenliğini sağlaması konusunda onu desteklediğini” söyledi.
Wang, Araghchi’ye yaptığı açıklamada, İsrail’in eylemlerinin “uluslararası ilişkileri yöneten temel normları ciddi şekilde ihlal ettiğini” belirterek, nükleer tesislere yönelik saldırıların “potansiyel olarak felaketle sonuçlanabilecek tehlikeli bir emsal oluşturduğunu” söyledi.
Wang, İsrail Dışişleri Bakanı Gideon Saar ile yaptığı görüşmede, İran’a yönelik saldırının “kabul edilemez” olduğunu dile getirdi.
” İran nükleer sorunu için diplomatik yollar tükenmedi ve hala barışçıl bir çözüm için umut var. Güç kalıcı barış getiremez,” diyen Wang, Pekin’in çatışmayı azaltmada rol oynamaya istekli olduğunu ekledi.
Katar
Emir Şeyh Temim bin Hamad El Sani de Pezeşkian ile görüşerek, Katar’ın İsrail’in İran topraklarını hedef alan saldırısını güçlü bir şekilde kınadığını ve kınadığını yineledi ve saldırının “İran’ın egemenliği ve güvenliğinin açık bir ihlali ve uluslararası hukukun kural ve ilkelerinin açık bir ihlali” olduğunu belirtti.
Katar lideri ayrıca bölgede kalıcı ve kapsamlı bir barışa ulaşmak için diplomatik çözüm çağrısında bulundu.
Suudi Arabistan
Pezeshkian, Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman ile telefon görüşmesi yaptı, IRNA bildiriyor. Suudi Devlet haber ajansı görüşmeyi doğruladı.
Pezeshkian, “Cumhurbaşkanı olarak göreve geldiğimden beri bölgede barışı, istikrarı ve güvenliği güçlendirmeye çalıştım, ancak Siyonist rejim, bir şeyler başarmak istediğimiz her alanı bozdu ve sabote etti” dedi.
Suudi Veliaht Prensi, “Krallık, İran’ın egemenliğini ve güvenliğini baltalayan devam eden saldırıları kınıyor.” dedi.
Riyad ve Tahran arasındaki ilişkiler, iki ülkenin yıllardır süren düşmanlığın ardından 2023’te diplomatik ilişkileri yeniden kurma konusunda anlaşmasının ardından önemli ölçüde iyileşti.
Birleşik Krallık
İngiltere Başbakanı Keir Starmer, İngiltere’nin bölgedeki acil durum desteği için savaş uçakları da dahil olmak üzere askeri varlıklarını Orta Doğu’ya taşıdığını söyledi.
Dışişleri Bakanı David Lammy, İsrail’deki ölüm ve yaralanma raporlarıyla birlikte gece boyunca gerçekleşen saldırılardan “endişe duyduğunu” söyledi. Lammy, X’te “Acilen gerilimi azaltmalı ve sivillere daha fazla zarar gelmesini engellemeliyiz” dedi ve İranlı mevkidaşıyla “sakinlik çağrısında bulunmak” için görüştüğünü ekledi.
Almanya
Dışişleri Bakanı Johann Wadephul, Suudi Arabistanlı mevkidaşı Faysal bin Farhan El Suud ile görüştü ve “daha fazla tırmanma riskinin gerçek” olduğunu söyledi. “İran’ın nükleer programı yalnızca İsrail’i değil, aynı zamanda Suudi Arabistan’ı ve bölgenin daha geniş istikrarını da tehdit ediyor. Buradaki ülkeler açık bir hedefi paylaşıyor: nükleer yayılmayı önlemek. Almanya, kesinlikle tırmanmayı azaltmaya kararlı,” diye yazdı.
Fransa
Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, İranlı mevkidaşıyla konuştuğunu ve Fransız “diplomatik tesislerinin ve İran ve daha geniş bölgedeki vatandaşların hiçbir koşulda hedef alınmaması” çağrısında bulunduğunu söyledi. Macron, X.’te “Ayrıca, tırmanıştan kaçınmak için azami itidal çağrısında bulundum. İran’ın nükleer programı ciddi bir endişe kaynağıdır ve müzakere yoluyla çözülmelidir” diye yazdı.
“Bu nedenle, Cumhurbaşkanı [Mesud] Pezeshkian’ı, gerginliği azaltmanın tek geçerli yolu olan bir anlaşmaya varmak için hızla müzakere masasına dönmeye davet ettim… Bu hedefe ulaşmak için katkıda bulunmaya ve tüm çabalarımızı seferber etmeye hazırız” diye ekledi.
Vatikan
Papa 14. Leo, İsrail ve İran’ı sorumluluk ve akıl göstermeye çağırdı.
Papa bir bildiride, “İran ve İsrail’deki durum böylesine hassas bir anda ciddi şekilde kötüleşti. Sorumluluk ve akıl için güçlü bir çağrıyı yenilemek istiyorum” dedi. “Nükleer tehditten uzak, daha güvenli bir dünya inşa etme taahhüdü, saygılı bir toplantı ve samimi bir diyalog yoluyla sürdürülmelidir” dedi.
“Hiç kimse diğerinin varlığını tehdit etmemelidir” diye ekledi.
