Araştırmacılar, uzayda bir roketin yanması sonucu üst atmosferde ölçülebilir miktarda lityum kirliliği izine rastladılar. Bu durum, artan miktardaki uzay enkazının çevresel sonuçlarını ve bunların izlenebilme yeteneğini ortaya koyuyor.
Uluslararası bir araştırma grubu, Perşembe günü yayınlanan bir çalışmada, Elon Musk’ın uzay şirketi SpaceX’e ait Falcon 9 roketinin bir aşamasının atmosfere yeniden girişinden yaklaşık 20 saat sonra, 96 kilometre civarındaki bir irtifada normalden 10 kat daha fazla lityum atomu bulunduğunu belirtti.
Almanya’nın kuzeyindeki Kühlungsborn kasabasında bulunan Leibniz Atmosfer Fiziği Enstitüsü’nden Robin Wing liderliğindeki bilim insanları, lityum artışının doğal bir nedenden kaynaklanmadığını belirledi.
Falcon 9, 19 Şubat 2025’te Dünya atmosferine yeniden girdi.
Bilim insanları Nature dergisinde yayınladıkları makalede, “Polonya’nın Poznań kenti yakınlarında yakıt deposu da dahil olmak üzere enkaz parçalarının bulunması, olay uluslararası ilgi çekti” diye yazıyor.
Yetkililer, lityumun esas olarak lityum iyon pillerden ve gövde kaplamasında kullanılan lityum-alüminyum alaşımlarından geldiğini söyledi.
“Dünya’nın üst atmosferinin karasal yaşamı korumada oynadığı önemli role rağmen, uzaydan geri dönen enkazdan kaynaklanan artan kirliliğin radyasyon transferi, ozon kimyası ve aerosol mikrofiziği üzerindeki sonuçları büyük ölçüde bilinmemektedir.”
Yapılan araştırmaların bugüne kadar düşen molozların insanlar ve altyapı için oluşturduğu risklere odaklandığını, çevresel etkilerinin ise çok daha az anlaşıldığını belirtiyorlar.
Yazarların “yeni uzay çağı” olarak tanımladığı dönemde, yörüngeye fırlatılan ticari uydu ve roketlerin sayısı giderek artıyor.
SpaceX’in Starlink uydu internet projesi tek başına şu anda uzayda yaklaşık 10.000 uyduya dayanıyor ve uzun vadede 40.000’den fazla uydu planlanıyor.
Bilim insanları makalelerini ve temel verileri SpaceX’e göndererek şirkete inceleme fırsatı verdiler, ancak herhangi bir yanıt alamadılar.
